19. yüzyılda yaşamış ünlü Halk şairlerinden Dadaloğlu’nun doğum ve ölüm tarihleri hakkında kesin bir bilgi yoktur. Güney illerinde dolaşan ve Toroslarda yaşadığı söylenen Türkmenlerin Avşar aşiretine bağlı olduğu bilinmektedir. Dadaloğlu’nun asıl adı Veli’dir. Babası da bir aşiret şairi olan Âşık Musa’dır. Dadaloğlu’nun yaşamı hakkında yazılı bir belge bulunmamaktadır. Halktan aktarılan rivayetler ve şiirler az da olsa ozanın yaşamıyla ilgili ipuçlarını oluşturur. Bu durum hemen hemen bütün halk şairleri için geçerlidir. Göçebe bir yaşam sürmeleri ve ikamet ettikleri mekânların sadece halka yönelik olması ozanların yaşamıyla ilgili detaylı, yazılı belgelerin olmasına olanak bırakmamıştır. Saz şairlerinin şiirleri dilden dile dolaşmış, günümüze kadar sözlü gelenek sayesinde gelmiştir. Dadaloğlu’da bunlardan biridir.
Güneyde yaşayan ve Osmanlı Devletine karşı sık sık isyan girişimlerinde bulunan aşiretlerle, yönetim arasındaki mücadele uzun süre devam etmiştir. Kozanoğlu aşireti bunların arasındadır. Dadaloğlu bu aşiretin saz şairlerindendir. Ozan elinde sazı dağlarda isyana katılmış ve devlet aleyhinde birçok şiir dillendirmiştir. Şiirlerinde sert bir üslup kullanan ozan; “Hakkımızda devlet etmiş fermanı/ Ferman padişahın, dağlar bizimdir.”diyerek tavrını gizlememiştir. Göçmen grupların Anadolu’nun çeşitli illerine ikamet ettirilmeleri isyan durdurmuş, Kozanoğlu aşireti Sivas dolaylarına yerleştirilmiştir.
Okuryazarlığı olmayan ozan, yiğitlik üzerine söylediği şiirlerle tanınmış, dağlarda padişaha meydan okuyuşuyla bilinmiştir. Yaşadığı dönemin olaylarını, cenklerini şiirleştirmiş, günümüze birden fazla kahramanlık türküsü bırakmıştır. Dadaloğlu’nu yaşatan şey, dağlardan beslendiği cenkler ve yiğitlik söylemleridir. Daha sonra zorunlu tutulan yerleşim şartları onu derinden yaralamış, bir türlü dağlardan kopamamıştır. Nitekim yaşamının sonlarına doğru tekrar dağlara dönmüş ve kısa bir zaman sonra burada ölmüştür.
Dadaloğlu şiirlerinde o günün şartlarını, toplumun yapısını ve yaşananları kendi duygularıyla harmanlamış sade bir dil kullanarak, unutulmayan sanat eserleri ortaya koymuştur. Halkın acılarını, özlemlerini, aşklarını elinde sazıyla bestelemiş, onların düşüncelerine ses olmuştur. Ozan sadece cenk şairi değil, bütün güzelliklere vurgun bir aşk şairidir de. Güneydeki halkın hikâyelerini, deyişlerini ve törelerini yörenin üslubuyla dile getirmiş, tabiata olan sevgisi sazında hayat bulmuştur.
Dadaloğlu Şiirleri
DADALOĞLU
N’olaydı da Kozanoğlu’m n’olaydı
Sen ölmeden bana ecel geleydi
Bir çıkımlık canımı da alaydı
Böyle rüsvay olmasaydık cihanda
Neyledik de Hakka büyük söyledik
Ne akılla kahbeleri dinledik
Cahil idik n’ettiğimiz bilmedik
Aciz çıktı bak adımız her yanda
Beğim gelir arkasından bin atlı
Cümlesi de sanki kuştur kanatlı
Ölürsek derdimiz olur bin katlı
Yâr yetimi kalır mıydı meydanda
Derviş Paşa gayri kına yakınsın
Böbür böbür dört bir yana bakınsın
Emme bizden gece gündüz sakınsın
Öç alırız ilk fırsatı bulanda
Dadaloğlu söyler size adını
Şimdiden yok bilsin hasım kendini
Bağlasalar parçalarım bendimi
Yatacağım bilsem bile zindanda
KALKTI GÖÇ EYLEDİ AVŞAR İLLERİ
Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eyler ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir
Belimizde kılıcımız kirmanı
Taşı deler mızrağımız temreni
Sultan hakkımızda etmiş fermanı
Ferman padişahın dağlar bizimdir
Dadaloğlu’m yarın kavga kurulur
Öter tüfek davlumbazlar vurulur
Nice kocyiğitler yere serilir
Ölen ölür kalan sağlar bizimdir
