Matbaanın Babası: İBRAHİM MÜTEFERRİKA

0
271

(1674- 1745)

 

 

 

1674 tarihînde Macaristan’ın Klojvar şehrinde doğdu. Kalvenist bir Macar âilesinin oğlu olan İbrâhim Müteferrika’nın, Müslüman olmadan evvelki adı bilinmemektedir. İyi bir eğitim gördükten sonra rahip olmak üzere Protestan kilisesinde tahsil gördüğü sırada, 1692’de Türk akıncılarına esir düşerek İstanbul’a getirildi. İbrahim Müteferrika’nın iyi bir ilâhiyat tahsili görmüş olması, İslâm dinîni kolayca tanımasına ve kabul etmesine yardım etti. İslâm dinîne girişi, hayatının önemli bir dönüm noktası oldu.

İbrahim Müteferrika, Macaristan’daki öğrenimi sırasında basım işlerini öğrendiği için bir ‘Türk’ matbaası kurmayı amaç edindi. O dönemde gayrimüslimlerin daha önce açmış bulundukları matbaalar vardı. 1719-1735 yılları arasında Mehmed Sâid Efendiyle beraber İstanbul’da ilk Türk matbaasını kurmak için çalışmalara başladı. Matbaanın faydalarını anlatan ayrıntılı bir raporu, Sadrazam Damâd İbrahim Paşaya sundu. Sadrazam bu teklifi olumlu karşıladı ancak İstanbul’da matbaanın kurulması için bir sosyal bir hazırlık gerekiyordu. Çünkü döneme kadar geçimlerini kitap yazmakla sağlayan hattatlar, bu işten zarar göreceklerdi.

 

Böylece ilk olarak İstanbul’da bir Türk matbaası kurmak için, İbrahim Müteferrika, 1729’da fetvâ ve izin aldı. Bu matbaada ilk basılan eser, metal harflerle iki ciltlik Vankulu Lügatı’dır. Daha sonraki yıllarda bu çalışması daha geniş bir şekilde gerçekleşti. İlk resmi Türk matbaasında 17 eser basıldı. Ayrıca başlı başına haritalar da basıldı.

 

İbrahim Müteferrika, Avusturya’ya düzenlenen sefer sırasında, haberleşme konusunda devlete hizmet etti. Lehistan ile olan anlaşmayı yenilemek için yapılan müzakerelere katıldı. Orşava Kalesinin teslimi için yapılan anlaşmaya başkanlık yaptı. Daha sonra İstanbul’a dönen İbrahim Müteferrika, geçirdiği rahatsızlık üzerine 1745 senesinde vefât etti. Kasımpaşa Mezarlığına defnedildi.

 

İlim ve fen adamı olan İbrahim Müteferrika’nın Latince’den tercümeleri ve fen kitapları vardır. Bunlardan astronomiye ait Afgan Tarihî, Usûlu’l-Hikem fî Nizâmi’l-Ümem, Füyûzât-i Miknatisiyye ile Risâle-i İslâmiyye adlı dînî kitapları basıldı. Dürüst, ahlâklı, faziletli, vefakâr ve çok çalışkan bir zat olan İbrahim Müteferrika, Şark ve Garp dillerini bir araya toplayan bir lügat kitabı hazırlamak istedi ise de ömrü yetmedi.

 

 

Adem Suad

ademsuad@gmail.com

 

 

 

 

 

 

 

 

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı yazınız